De FNV (Federatie Nederlandse Vakbeweging) wordt door de kranten en de televisie neergezet als een achterlijk en achterhaald instituut. De FNV vormt een vervelende rem op de ‘broodnodige’ hervormingen. De vakbonden worden bestuurd door witte, vergrijsde babyboomers met veel te veel zitvlees die elkaar ‘riante’ pensioenen bezorgen over de ruggen van jongeren en de anderen. Het zijn ‘conservatieve’ misfits in deze dynamische maatschappij, want ze zijn tegen ‘hervormingen’. Hervormingen heten nu altijd ‘noodzakelijk’ o.i.d. Vroeger waren hervormingen verbeteringen, een kortere werkweek, loonrechten voor vrouwen, invoering van pensioenen. Wat nu ‘hervormingen’ zijn worden genoemd zijn dat niet. Wat nu ‘hervorming’ heet zijn allemaal verslechteringen, afbraak van de welvaartstaat. Duizenden broodschrijvers, beroepshysterici bij de TV, en andere goedbetaalde propagandamakers voor het kapitalisme (er is geen betere…) werken er dagelijks aan om dit beeld van de vakbeweging als een hinderlijk, achterhaald instituut uit te dragen.

Gerbrand Visser (Socialistisch Alternatief, Amsterdam)

Er waren stemmen die zeiden blij te zijn dat de vakbeweging ‘zichzelf had opgeheven’. Je zou gaan geloven dat daarmee de arme, uitgebuite werknemer ook is opgeheven en dat er alleen nog ernstig gedupeerde werkgevers bestaan die treurige werknemers zonder stroomlijn in dienst hebben. Hoe ze ze ook verwennen met goudgerande pensioenen en zelfontplooiings- en employability cursussen, ze komen nooit gewillig van hun plaats. En ze kunnen ook niet van die lamzakken af vanwege dat vermaledijde ontslagrecht. Wie dit gelooft, slaap zacht (verder).

En nu is er dan het plan voor de ‘nieuwe vakbeweging’. Er is alle reden om er met wantrouwen en cynisme naar te kijken. We leven tenslotte in een maatschappij waarin ook allerlei zeepjes als ‘nieuw’ worden verkocht. Nieuwe zeepjes kosten meer en zitten in een verpakking die er goed uitziet, maar minder bevat. De ‘nieuwe vakbeweging’ zou best eens een tandeloze sociale wegenwacht of wat slappe smeerolie in de raderen van het kapitalisme kunnen worden. Er zijn er genoeg die daarbij staan te juichen.

Agnes Jongerius had het al over het prachtige verleden van de Nederlandse vakbeweging. En ze had hier gelijk: de Nederlandse vakbeweging heeft een indrukwekkende strijdtraditie. De stakingen in de Rotterdamse haven, de grote ambtenarenstaking in ’83 en de massale demonstratie op het Museumplein in 2004 zijn maar een paar voorbeelden.

Jongerius wenste de vakbeweging een even mooie toekomst toe. Dat is mooi, want die is nodig. Nog nooit sinds het NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen) in de jaren ’30 tegenover de gevolgen van de wereldcrisis stond, is de vakbeweging geconfronteerd zo’n ernstige crisis in het kapitalisme. Alles wat de vakbeweging sinds zijn oprichting in 1906 voor en na de Tweede Wereldoorlog heeft bereikt op het gebied van sociale zekerheid, waaronder pensioenen, staat op de helling door de crisis.

De noodzaak voor een sterke vakbeweging is groter dan ooit. De krachtigste reden daarvoor is de armoede in Nederland. De crisis is in Nederland nog niet zo ver doorgedrongen als in andere landen. In Nederland zij nu al 1,1 miljoen armen (cijfers CBS 2010). Eén derde daarvan is jong. De kinderarmoede gaat naar 367.000 in 2012. Dat zijn dan 367.000 redenen voor een sterke vakbeweging en de afschaffing van het kapitalisme. Armoede betekent (VK 7 december 2011): een baby verwachten en geen geld hebben voor luiers, je kind noodgedwongen van de sportclub moeten halen, geen geld hebben voor de tram, nooit op vakantie kunnen, geen cadeautjes kunnen kopen en de bel uitschakelen, de gordijnen dichthouden voor incasso’s.

Ook is er een grote groep werkende armen in Nederland ontstaan. Mensen die wel werk hebben, maar nauwelijks inkomen. Zo laag zijn de lonen soms! En er zijn de zogenaamde ZZP’ers, die in de gogodagen van het kapitalisme zijn verleid om zelfstandig ‘ondernemer’ te worden (of daartoe door werkloosheid of baas gedwongen…). Zij kauwen vaak op de bittere pil van de armoede. Als beloning voor hun ‘ondernemingszin’ vormen zij nu al de helft van het aantal werkende armen! ZZP’ers zijn bijna niet verzekerd tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid (veel te duur…) en kloppen nu ook aan bij voedselbanken. Als deze armen hebben van een bezuinigende overheid niets te verwachten. Die draagt het geld alleen maar naar de banken. Voor de armen en de gewone werknemers (M/V), ZZP’ers en gepensioneerden is een sterke vakbeweging de enige hoop op een toekomst.

Maar de opzet van de nieuwe vakbeweging is helaas niet gericht op het tot stand komen van een strijdbare organisatie met het verdedigen van de rechten van de arbeiders en arbeiders die werken als zelfstandigen( ZZP’ers). De aanleiding is bekend: het pensioenakkoord dat Jongerius met de werkgevers sloot maar dat de achterban bij de grote bonden bleef afwijzen. De werkgevers, de regering, de media hopen en sturen naar in de richting van een meegaande en tandeloze vakbeweging, bestuurd vanuit de belangen van het kapitalisme. Daar zijn ze voor. De grote PvdA inbreng bij de reorganisatie wijst ook in die richting. Het zal duidelijk zijn dat de werkgevers hopen op een nieuwe vakbeweging waarmee wel in de achterkamers tamme deals kunnen worden gesloten, niet alleen over de pensioenen, maar ook over het ontslagrecht, het verder uitkleden van de WW en andere ellende.

De gevaren bij de nieuwe opzet zijn groot. Het eerste gevaar is dat de linkse oppositie in de FNV die na jaren strijd een sterkere positie heeft in de bondsraden van AbvaKabo en FNV Bondgenoten, wordt uitgeschakeld. Een tweede risico is dat de reorganisatie veel tijd en energie gaat opslokken die nodig is om het kabinet nu eindelijk verzet te bieden. Een derde risico is dat de laag van het actieve kader eruit word georganiseerd, zodat alleen papieren leden een bureaucratisch apparaat overblijft, de vakbeweging als sociale wegenwacht die je band verwisselt als die door de baas is lekgeprikt.

Deze gevaren zijn groot. Het grootste gevaar is dat de arbeidersbeweging na het verlies van zijn politieke arm (de PvdA als arbeiderspartij) begin jaren negentig, ook zijn ook economisch ontwapend wordt. Het verloren gaan van de vakbeweging als strijdinstrument zou weliswaar geen onherstelbaar, maar wel een zwaar verlies zijn. Toch heeft het naar het oordeel van Socialistisch Alternatief geen zin om veel tijd en energie te steken in het behoud van de oude organisatie. Deze is verre van ideaal. Ook nu eist de strijd met de bureaucratie veel tijd op. Het heeft geen zin de hakken in het zand te zetten voor een organisatie en een instituut dat rammelt en maar moeizaam in beweging te brengen is. De oprichting van de nieuwe vakbeweging is een onvermijdelijke fase in de totstandkoming van een nieuwe strijdbare vakbeweging.

Onder de vakbeweging liggen sterke fundamenten. Zoals organising, de strijd van de schoonmakers (een voorbeeld voor de hele vakbeweging!), de actieve groepen in de haven, de actieve AbvaKabo-leden bij het GVB in Amsterdam en elders bij de gemeente, de actiegroep “Vecht voor je Recht”, de talloze kaderleden van de grote en kleinere bonden op de werkvloer en de vakbondsactivisten in de zorg- en onderwijssector, de bouw en vele andere sectoren die samen de ruggengraat van de vakbeweging vormen. Laat hun inbreng in de nieuwe vakbeweging de doorslag geven. De nadruk moet komen te liggen op de totstandkoming van actieve, autonome en democratische bonden. Alle vakbondsvertegenwoordigers moeten daarin gekozen worden (net zoals bij de schoonmakers een gekozen president is), afzetbaar zijn door de leden en ze mogen niet meer verdienen dan het loon van een gemiddelde arbeider.

Socialistisch Alternatief stelt voor dat er een netwerk komt van actieve kaderleden, zoals het National Shop Stewards Network in Engeland om de komst van een nieuwe vakbeweging voor te bereiden en tegelijkertijd de acties tegen de kabinetsmaatregelen te organiseren. Zo’n netwerk van actieve kaderleden kan de vakbeweging opnieuw helpen opbouwen door lokale, regionale en landelijke netwerken op te zetten om gekozen vakbondsvertegenwoordigers van bedrijfsledengroepen en in ondernemingsraden van verschillende bonden permanent met elkaar in contact te brengen. Het netwerk kan dan conferenties rond thema’s zoals het verzet tegen de bezuinigingen organiseren , lokaal, regionaal en landelijk waardoor ook de aansluiting met de Occupy-beweging vorm kan krijgen.

Solidariteit organiseren waar vakbonden strijd leveren kan hart van het netwerk worden. Wij moeten ook informatie uitwisselen over wat de manier is om succesvol vakbondsrechten, banen, de hoogte van het loon, arbeidscondities en pensioenen te verdedigen. We kunnen zo een beweging opbouwen die de eindeloze anti-vakbondspropaganda van de laatste jaren aan de kant schuift.

Nieuw bloed in de vakbeweging brengen is essentieel voor zo’n netwerk dat jonge arbeiders, mensen die werken voor uitzendbureaus en migranten kan aanmoedigen om zich bij de bonden aan te sluiten, zich op de werkvloer te organiseren en zelf ook vertegenwoordigers van de vakbonden te worden. De nieuwe vakbeweging kan zich dan met effect inzetten voor:

• Volledige uitbetaling van de pensioenen (70% verdiende loon voor iedereen, ook ZZP’ers)
• Strijd tegen alle bezuinigingen
• Behoud van alle banen en een kortere werkweek met behoud van loon
• Automatische compensatie van alle prijsstijgingen, loonsverhoging daarbovenop
• Een gegarandeerd minimuminkomen voor ZZP’ers
• Geen M/V de poort uit

Deel dit artikel